سیم‌کشی ساختمان در ده سال اخیر عوض شده است و ساختمان امروز بار بیشتری روی مدارها می‌گذارد، قانون سخت‌گیرتر شده و سیستم‌های هوشمند به سیم‌کشی اضافه شده‌اند. روشی که ده سال پیش جواب می‌داد، امروز جواب نمی‌دهد.این متن، روش‌های جدید سیم‌کشی ساختمان را با همان ترتیبی مرور می‌کند که در یک پروژه واقعی اجرا می‌شوند که شامل نقشه و عددهای استاندارد، لوله‌گذاری، ارت و هوشمندسازی می شود وسپس به تست نهایی می‌رسیم. فرق روش جدید با روش قدیمی، فقط در ابزار نیست. فرق اصلی در این است که کار با نقشه و عدد شروع می‌شود و با تست تمام می‌شود. برق‌کار قدیمی از تجربه‌اش شروع می‌کرد و برق‌کار جدید از نقشه و استاندارد. تجربه هنوز لازم است، ولی دیگر جای نقشه را نمی‌گیرد.
جدیدترین روش‌های سیم‌کشی ساختمان
در ادامه به جدیدترین روش های سیم‌کشی ساختمان پرداخته ایم:
روکار و توکار، دو روش اصلی
سیم‌کشی ساختمان به دو روش اصلی روکار و توکار انجام می‌شود که انتخاب بین آن‌ها به نوع ساختمان و میزان تخریبی بستگی دارد که کارفرما قبول می‌کند. در روش روکار، سیم‌ها از روی دیوار و داخل داکت یا ترانک عبور می‌کنند و این روش برای جایی مناسب است که نمی‌خواهید دیوار را تخریب کنید، مثل دیوار بتنی که کندن آن استحکام سازه را به خطر می‌اندازد یا محیط صنعتی که زیبایی فضا در آن اولویت ندارد، مزیت روش روکار، در دسترس بودن سیم است . عیب‌یابی و تعمیر سیم روکار ساده است و داکت روی دیوار، تنها عیب آن به شمار می‌رود. در روش توکار، سیم‌ها داخل لوله‌های خرطومی و پی‌وی‌سی می‌روند و لوله‌ها زیر گچ پنهان می‌شوند، به همین دلیل این روش در ساختمان‌های مسکونی رایج‌تر است، چون زیبایی فضا حفظ می‌شود و سیم از ضربه و رطوبت در امان می‌ماند. روش توکار با جعبه فیوز، با جعبه تقسیم یا با قوطی کلید و پریز اجرا می‌شود و در روش جعبه فیوز که امروز رایج‌ترین شکل است، برق هر بخش از ساختمان به‌صورت مجزا از تابلو می‌رسد و هر مدار، فیوز خودش را دارد.
نقشه‌کشی برق‌ساختمان
نقشه برق ساختمان زیر نظر مهندس ناظر و طبق مبحث 13 مقررات ملی ساختمان طراحی می‌شود و روی آن، جای روشنایی‌ها، کلید و پریز، کولر، آیفون، آنتن، اعلام حریق و دوربین مداربسته مشخص است. برق‌کار با نقشه جلو می‌رود و کارفرما با نقشه، کار را تحویل می‌گیرد، و همین نقشه است که در زمان اختلاف، مرجع هر دو طرف می‌شود. در نقشه، مداربندی مشخص می‌شود و مدارهای روشنایی از مدارهای پریز جدا هستند و مصرف‌کننده‌های سنگین مانند کولر گازی و فر برقی، مدار اختصاصی خودشان را دارند. فایده مداربندی درست، در زمان خرابی معلوم می‌شود، چون خرابی یک مدار، بقیه ساختمان را خاموش نمی‌کند و تعمیرکار برای پیدا کردن ایراد، سرگردان نمی‌شود.
عددهای استاندارد سیم‌کشی ساختمان
عددهایی که برق‌کار خوب رعایت می‌کند، شناسنامه کار او هستند، چون این عددها از مبحث 13 و ضوابط اجرایی می‌آیند و کاری که این عددها را رعایت نکرده باشد، در بازدید ناظر رد می‌شود:
- پریزها با سیم 2/5 کشیده می‌شوند و هر پریز سه رشته سیم فاز، نول و ارت دارد.
- مدارهای روشنایی با سیم 1/5 کشیده می‌شوند.
- کولر گازی با سیم شماره 4 کشیده می‌شود، بدون تکه‌تکه شدن و چسب خوردن.
- کلید محافظ جان در هر واحد نصب می‌شود و جریان نشتی آن 30 میلی‌آمپر است.
- ارتفاع کلیدها از کف 110 تا 120 سانتی‌متر و ارتفاع پریزها 30 تا 40 سانتی‌متر است.
- ارتفاع پنل آیفون 140 تا 150 سانتی‌متر است و فاصله جعبه فیوز از لوله‌های گاز و آب، 1 متر در نظر گرفته می‌شود.
این عددها اختیاری نیستند، چون پریز بدون ارت، کلید در ارتفاع نامناسب و تابلو چسبیده به لوله گاز، همان چیزهایی هستند که در بازدید ناظر، کار را رد می‌کنند.
رنگ‌بندی سیم‌ها جزو استاندارد است و فاز، نول و ارت هر کدام رنگ مشخص خودشان را دارند تا هر برق‌کاری که بعدا سراغ تابلو می‌رود، بدون حدس و خطا مدار را تشخیص دهد. سیم ارت با رنگ سبز و زرد مشخص می‌شود. همین سیم در تمام مدارها کشیده می‌شود.
نکات اجرایی و جزئیات کارگاهی
جزئیات کارگاهی، فرق برق‌کار خوب و برق‌کار معمولی را نشان می‌دهد و برای مشخص کردن جای کلید و پریز، خط تراز با شلنگ تراز یا تراز لیزری کشیده می‌شود. با شلنگ تراز، یک نفر اندازه اصلی را نگه می‌دارد و نفر دوم اندازه می‌زند و نکته این است که فقط یک نفر باید انگشتش را روی شلنگ بگذارد تا آب خارج نشود، چون اگر هر دو نفر این کار را بکنند، اندازه‌ها غلط می‌شود. برای رد کردن سیم از لوله، برق‌کار گیره قلاب‌دار به کار می‌برد و حدود بیست سانتی‌متر از سیم را لخت می‌کند و به قلاب می‌بندد و روکش را دوباره روی آن می‌کشد تا سیم در لوله گیر نکند، این جزئیات، همان چیزهایی هستند که در آموزش سیم کشی ساختمان با تمرین عملی یاد داده می‌شوند.
سیم‌هایی که به یکدیگر وصل می‌شوند، لیبل می‌خورند تا در زمان سربندی، سرعت کار بالا برود و اشتباه پیش نیاید. دهانه لوله‌ها تا زمان سیم‌کشی با درپوش بسته می‌ماند تا گچ و نخاله داخل لوله نرود. لوله‌گذاری قاعده خودش را دارد و سیم هرگز بدون لوله داخل دیوار نمی‌رود. لوله‌های پی‌وی‌سی و خرطومی، رایج‌ترین انتخاب برای داخل ساختمان هستند و در پارکینگ و مشاعات که احتمال ضربه بیشتر است، از لوله‌های فلزی گالوانیزه استفاده می‌شود. لوله باید با خم اصولی اجرا شود تا سیم به‌راحتی داخل آن حرکت کند و در آینده قابل تعویض باشد، چون لوله‌ای که خم تند داشته باشد، سیم را گیر می‌اندازد و تعویض سیم را به کندن دیوار تبدیل می‌کند.
جعبه فیوز و تقسیم مدارها
جعبه فیوز، مهمترین بخش سیم‌کشی ساختمان است، چون برق از کنتور به جعبه فیوز می‌رسد و از آنجا بین مدارها تقسیم می‌شود و هر مدار، فیوز مینیاتوری خودش را دارد و شینه‌های نول و ارت، سیم‌های برگشتی را جمع می‌کنند. جعبه فیوز باید جایی نصب شود که به تابلوی کنتور نزدیک باشد و برای تغییرات بعدی، دسترسی راحتی بدهد. روی هر فیوز، برچسب مدار خودش می‌خورد و روشنایی پذیرایی، پریز آشپزخانه و کولر گازی، هر کدام فیوز جداگانه خودشان را دارند و وقتی ساکن بداند فیوز آشپزخانه کدام است، در زمان قطعی برق سرگردان نمی‌شود. در روش جعبه تقسیم، سیم‌ها بالای دیوار به جعبه تقسیم می‌رسند و از آنجا تقسیم می‌شوند و عیب‌یابی آن سخت‌تر از روش جعبه فیوز است، به همین دلیل روش جعبه فیوز جای آن را گرفته است.
سیستم ارت و کلید محافظ جان
سیستم ارت، خط قرمز ایمنی است و ساختمان باید چاه ارت داشته باشد و سیم ارت با نمره مناسب به تابلو وصل شود. سیم ارت در تمام مدارها کشیده می‌شود و بدنه فلزی وسایل را به آن وصل می‌کنند. هم‌بندی فراموش نمی‌شود و لوله‌های آب و گاز و اسکلت فلزی ساختمان به سیستم ارت وصل می‌شوند تا اختلاف پتانسیل خطرناک بین دو جسم فلزی به وجود نیاید. کلید محافظ جان در کنار فیوزهای مینیاتوری نصب می‌شود و با حس کردن نشتی جریان، در کسری از ثانیه مدار را قطع می‌کند و جلوی برق‌گرفتگی را می‌گیرد. در ساختمان‌های نوساز، کلیدهای تشخیص قوس الکتریکی اضافه شده‌اند که جرقه‌های خطرناک داخل سیم و اتصالات شل را تشخیص می‌دهند و پیش از آن‌که جرقه به آتش تبدیل شود، مدار را قطع می‌کنند.
سیم‌کشی هوشمند ساختمان
هوشمندسازی، بزرگ‌ترین تغییر سال‌های اخیر است و در ساختمان هوشمند، روشنایی، سرمایش و گرمایش، پرده‌ها و سیستم‌های امنیتی از یک سیستم مرکزی کنترل می‌شوند. برق‌کار در این روش، کابل شبکه و زیرساخت ارتباطی را اجرا می‌کند تا کلیدهای لمسی، سنسورها و پنل مرکزی با یکدیگر در ارتباط باشند. سیستم‌های هوشمند سیمی و بی‌سیم هر دو در بازار هستند. سیستم سیمی پایداری بیشتری دارد و برای ساختمان نوساز مناسب‌تر است و سیستم بی‌سیم برای ساختمان قدیمی به کار می‌رود، چون بدون تخریب نصب می‌شود. در هوشمندسازی سیمی، از پروتکل‌هایی مانند KNX استفاده می‌شود که تجهیزات برندهای مختلف را با یک زبان به یکدیگر وصل می‌کند و در هوشمندسازی بی‌سیم، زیگ‌بی و وای‌فای رایج‌تر هستند. انتخاب پروتکل، به بودجه و نوع ساختمان بستگی دارد و نکته مهم این است که زیرساخت آن، یعنی کابل شبکه و محل پنل مرکزی، در همان مرحله سیم‌کشی دیده شود، چون ساختمانی که در مرحله سیم‌کشی جایی برای پنل مرکزی و کابل شبکه در نظر نگرفته باشد، بعدها برای هوشمندسازی باید دیوار را باز کند. فایده هوشمندسازی فقط راحتی نیست زیرا سنسور حضور، چراغ اتاق خالی را خاموش می‌کند و ترموستات هوشمند، دمای هر اتاق را جداگانه روی عدد دلخواه نگه می‌دارد. برق‌کاری که این روش را بلد باشد، در پروژه‌های نوساز لوکس و ساختمان‌های اداری جای کار بیشتری دارد.
آماده‌سازی ساختمان برای آینده
روش جدید، ساختمان را برای آینده آماده می‌کند و مدار و ظرفیت تابلو برای شارژ خودروی برقی در پارکینگ، از همان ابتدا پیش‌بینی می‌شود. ساختمانی که امروز لوله رزرو برای شارژر در نظر نگیرد، فردا برای اضافه کردن آن باید کف پارکینگ را تخریب کند. مسیر کابل از پشت‌بام تا تابلو و محل اینورتر برای پنل خورشیدی در طراحی دیده می‌شود و کابل شبکه در ساختمان جدید مثل سیم برق اهمیت پیدا کرده است، چون دوربین مداربسته، آیفون تصویری، شبکه داخلی و اعلام حریق، هر کدام کابل و مسیر خودشان را می‌خواهند.
ایتا
