توسعه نیروگاه‌های خورشیدی؛ راهکار طلایی برای کاهش ناترازی انرژی در ایران

توسعه نیروگاه‌های خورشیدی یک راهکار طلایی برای کاهش ناترازی انرژی در ایران است. ناترازی برق در ایران، یکی از چالش‌های جدی سال‌های اخیر به حساب می‌آید؛ به ‌ویژه در فصل تابستان که اوج مصرف، فشار مضاعفی بر شبکه وارد می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد کسری تولید برق کشور به بیش از ۲۰ هزار مگاوات رسیده و همین مسئله ضرورت توسعه سریع ظرفیت‌های جدید تولید را دوچندان کرده است.

در این میان، نیروگاه‌های خورشیدی به دلیل سرعت احداث بالا، عدم وابستگی به سوخت‌های فسیلی و قابلیت تولید در ساعات پیک روز، به عنوان یکی از اصلی‌ترین راهکارهای جبران ناترازی برق مورد توجه قرار گرفته‌اند. سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق) که با نام «ساتبا» شناخته می‌شود، در سال جاری برنامه‌های گسترده‌ای را برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی اجرا کرده است.

تسهیل تامین مالی، استفاده از منابع صندوق توسعه ملی و اصلاح سازوکار خرید تضمینی برق، از مهمترین اقدامات انجام‌ شده در این حوزه به شمار می‌روند.

نقش نیروگاه‌های خورشیدی در جبران ناترازی برق کشور

نیروگاه‌های خورشیدی به دلیل هم ‌زمانی تولید با ساعات اوج مصرف تابستان، نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه برق دارند. در ساعات میانی روز به ویژه در فصل تابستان که مصرف کولرها به حداکثر می‌رسد، این نیروگاه‌ها می‌توانند تا حدود ۸۰ درصد توان نامی خود، برق تولید کنند و بخشی از کمبود تولید را جبران نمایند.

از سوی دیگر، زمان احداث نیروگاه‌های خورشیدی نسبت به نیروگاه‌های حرارتی بسیار کوتاه ‌تر است. در شرایطی که کشور نیاز فوری به افزایش ظرفیت تولید دارد، این مزیت باعث شده انرژی خورشیدی به عنوان راهکاری عملیاتی و سریع در اولویت سیاست‌گذاری قرار گیرد.

البته باید توجه داشت که به دلیل وابستگی تولید به تابش خورشید، این نیروگاه‌ها به تنهایی قادر به رفع کامل ناترازی نیستند و لازم است در کنار توسعه تجدیدپذیرها، مدیریت مصرف و بهینه‌سازی انرژی نیز به‌صورت جدی دنبال شود.

بیشتر بخوانید: درآمدزایی با نصب نیروگاه خورشیدی در پشت ‌بام خانه

مصوبات شورای اقتصاد و جهش ۷۰۰۰ مگاواتی خورشیدی

یکی از مهم‌ترین اقدامات دولت برای توسعه انرژی‌های پاک، اخذ مصوبات کلان از شورای اقتصاد برای احداث ۷۰۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی و ۸۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر بوده است. این مصوبات، بستر حقوقی و مالی لازم را برای شتاب‌بخشی به پروژه‌های بزرگ فراهم کرده‌اند.

در نتیجه این سیاست‌ها، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر نسبت به پایان سال گذشته بیش از دو برابر شده است. بخش قابل توجهی از این رشد به پروژه‌های خورشیدی اختصاص دارد که با حمایت‌های مالی و تسهیلات جدید وارد فاز اجرا شده‌اند. این جهش ظرفیتی، علاوه بر کمک به کاهش ناترازی برق، زمینه‌ساز توسعه فناوری‌های داخلی، اشتغال‌زایی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی نیز شده است.

تامین مالی ارزی با مشارکت صندوق توسعه ملی

یکی از اصلی ترین موانع توسعه نیروگاه‌های خورشیدی، هزینه بالای سرمایه‌گذاری اولیه است. برای رفع این چالش، با مشارکت صندوق توسعه ملی امکان تاتمین مالی ارزی تا سقف ۸۰ درصد هزینه سرمایه‌گذاری نیروگاه‌های بزرگ فراهم شده است.

این حمایت‌ها در چارچوب مصوبات شورای اقتصاد اجرا می‌شود و تاکنون بیش از ۱۰۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی از این مسیر به بهره‌برداری رسیده است. همچنین ظرفیت قابل توجهی نیز در مرحله احداث یا آماده عقد قرارداد مشارکت مدنی قرار دارد. چنین سازوکاری باعث شده سرمایه‌گذاران بزرگ با ریسک کمتر وارد پروژه‌های تجدیدپذیر شوند و روند توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در کشور شتاب بگیرد.

تسهیلات ریالی و حمایت از نیروگاه‌های کوچک ‌مقیاس

در کنار پروژه‌های بزرگ، نیروگاه‌های خورشیدی کوچک‌مقیاس نیز مورد حمایت ویژه قرار گرفته‌اند. منابعی از محل تبصره ۲ قانون بودجه و همچنین بخشی از جرایم ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان برای اعطای تسهیلات به این نیروگاه‌ها اختصاص یافته است.

همچنین در سال جاری حدود ۸ همت تسهیلات برای توسعه تجدیدپذیرها پیش ‌بینی شده که بیش از ۷۰۰ متقاضی برای دریافت آن به بانک‌های عامل معرفی شده‌اند. همچنین ساتبا با پرداخت یارانه سود تسهیلات، حدود ۹ درصد از نرخ بهره را پوشش می‌دهد تا نرخ نهایی وام برای سرمایه‌گذاران به حدود ۱۴ درصد کاهش یابد.

این سیاست حمایتی باعث شده ورود بخش خصوصی و حتی خانوارها به حوزه نیروگاه‌های خورشیدی اقتصادی‌ و جذاب ‌تر شود.

راه‌اندازی پلتفرم یکپارچه نیروگاه‌های خورشیدی خانگی

یکی از اقدامات نوآورانه اخیر، راه‌اندازی پلتفرم‌های یکپارچه برای نیروگاه‌های خورشیدی خانگی ۵ تا ۱۰ کیلوواتی است. این سامانه‌ها تمامی مراحل ثبت ‌نام، تامین تجهیزات، دریافت تسهیلات و نصب را در یک فرآیند متمرکز مدیریت می‌کنند. هدف از این طرح، کاهش بروکراسی اداری و تسریع در اجرای پروژه‌های کوچک ‌مقیاس است.

همچنین تلاش شده با افزایش سقف تسهیلات متناسب با رشد نرخ ارز، سهم آورده متقاضیان به حداقل برسد و بیش از ۸۵ درصد هزینه‌ها از طریق وام تامین شود. این مدل می‌تواند نقش مهمی در توسعه نیروگاه‌ها بر روی پشت‌ بام و افزایش مشارکت مردمی در تولید برق خورشیدی ایفا کند.

اصلاح نرخ خرید تضمینی برق و حفظ بازگشت سرمایه

با افزایش هزینه‌های سرمایه‌گذاری به دلیل نوسانات ارزی، نرخ‌های جدید خرید تضمینی برق به وزارت نیرو ارائه شد. هدف این اصلاحات، حفظ دوره بازگشت سرمایه نیروگاه‌های خورشیدی در حدود ۴ تا ۵ سال است.

خرید تضمینی برق یکی از مهم‌ترین مشوق‌های سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر محسوب می‌شود. هرچه نرخ‌ها واقعی ‌تر و متناسب با هزینه‌ها تعیین شوند، انگیزه ورود سرمایه‌گذاران بیشتر خواهد شد. پایداری سیاست‌های خرید تضمینی می‌تواند اعتماد فعالان اقتصادی را تقویت کرده و توسعه پایدار نیروگاه‌های خورشیدی را تضمین کند.

نقش ذخیره‌سازها و اینورترهای هیبرید در پایداری شبکه

یکی از پیشنهادهای جدید در حوزه نیروگاه‌های زیر ۲۰۰ کیلو وات، استفاده هم ‌زمان از سامانه‌های ذخیره‌ساز انرژی و اینورترهای هیبرید است. این فناوری‌ها امکان ذخیره برق تولیدی در ساعات آفتابی و استفاده از آن در زمان قطعی یا اوج مصرف شبانه را فراهم می‌کنند.

گنجاندن ذخیره‌سازها در چارچوب خرید تضمینی برق، جذابیت اقتصادی پروژه‌ها را افزایش می‌دهد و به پایداری شبکه کمک می‌کند. این موضوع به‌ ویژه برای مشترکان خانگی و تجاری کوچک اهمیت زیادی دارد.

ترکیب نیروگاه خورشیدی با سیستم ذخیره‌سازی، گام مهمی در جهت هوشمندسازی شبکه برق و کاهش وابستگی به تولید حرارتی است.

نتیجه‌گیری

نیروگاه‌های خورشیدی بدون تردید یکی از مهم‌ترین ابزارهای کاهش ناترازی برق کشور هستند؛ به‌ ویژه در ساعات اوج مصرف تابستان که تولید آن‌ها با نیاز شبکه هم ‌زمان است. حمایت‌های مالی، مشارکت صندوق توسعه ملی و اصلاح سازوکارهای خرید تضمینی، مسیر توسعه این نیروگاه‌ها را هموارتر می‌کند.

با این حال، انرژی خورشیدی به تنهایی پاسخگوی کل کسری بیش از ۲۰ هزار مگاواتی برق کشور نخواهد بود. توسعه ذخیره‌سازها، بهینه‌سازی مصرف انرژی، اصلاح الگوی مصرف و سرمایه‌گذاری هم‌زمان در سایر منابع تجدید پذیر، مکمل‌های ضروری این مسیر هستند.

در نهایت، آینده تامین برق ایران، در گرو ترکیب هوشمندانه توسعه تجدیدپذیرها، اصلاح ساختار مصرف و استفاده از فناوری‌های نوین ذخیره‌سازی انرژی است.

سوالات متداول

ناترازی برق ایران چقدر است؟

برآوردها نشان می‌دهد کسری تولید برق کشور بیش از ۲۰ هزار مگاوات است؛ به‌ ویژه در فصل تابستان.

نیروگاه‌های خورشیدی چه نقشی در پیک مصرف دارند؟

این نیروگاه‌ها در ساعات اوج مصرف روزانه می‌توانند تا حدود ۸۰ درصد ظرفیت نامی خود تولید داشته باشند و بخشی از کمبود برق را جبران کنند.

صندوق توسعه ملی چه حمایتی از نیروگاه‌های خورشیدی می‌کند؟

این صندوق تا سقف ۸۰ درصد هزینه سرمایه‌گذاری نیروگاه‌های بزرگ را در قالب مشارکت ارزی تامین مالی می‌کند.

آیا احداث نیروگاه خورشیدی خانگی صرفه اقتصادی دارد؟

با تسهیلات بانکی، یارانه سود و خرید تضمینی برق، دوره بازگشت سرمایه به طور معمول حدود ۴ تا ۵ سال برآورد می‌شود.

آیا انرژی خورشیدی به تنهایی مشکل ناترازی برق را حل می‌کند؟

خیر؛ در کنار توسعه خورشیدی، مدیریت مصرف، ذخیره‌سازی انرژی و توسعه سایر منابع تجدیدپذیر نیز ضروری است.