گزارش برق اروپا ۲۰۲۶: انرژیهای تجدیدپذیر از سوختهای فسیلی پیشی گرفتند
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ چه تحول و چالشی را شامل میشود؟ اروپا به نقطه عطف تاریخی در گذار از انرژی خود رسیده است. بر اساس گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ که توسط موسسه امبر منتشر شده، برای اولین بار در تاریخ، باد و خورشید در سال ۲۰۲۵ برق بیشتری نسبت به سوختهای فسیلی در اتحادیه اروپا […]
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ چه تحول و چالشی را شامل میشود؟ اروپا به نقطه عطف تاریخی در گذار از انرژی خود رسیده است. بر اساس گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ که توسط موسسه امبر منتشر شده، برای اولین بار در تاریخ، باد و خورشید در سال ۲۰۲۵ برق بیشتری نسبت به سوختهای فسیلی در اتحادیه اروپا تولید کردند. این تحول چشمگیر در حالی رخ داده که ۱۴ کشور از ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا هماکنون از باد و خورشید برق بیشتری نسبت به تمام منابع فسیلی تولید میکنند. اما این موفقیت با چالشهای جدیدی همراه است که در این گزارش جامع از سایت برقاب، به بررسی آنها میپردازیم.
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶: اعداد و ارقام تحول انرژی اروپا
|
آمارهای کلیدی سال ۲۰۲۵ |
|||
|
شاخص |
مقدار | تغییر نسبت به سال قبل |
اهمیت |
|
سهم باد و خورشید در تولید برق |
۳۰ درصد | افزایش ۱۰ واحد درصدی نسبت به ۵ سال قبل |
اولین بار بیشتر از سوخت فسیلی |
|
سهم سوختهای فسیلی |
۲۹ درصد | کاهش مداوم |
کمتر از تجدیدپذیرها |
|
تولید برق خورشیدی |
۳۶۹ تراوات ساعت | ۲۰ درصد رشد |
رکورد تاریخی |
|
تولید برق بادی |
۱۷ درصد از کل برق | ۲ درصد کاهش به دلیل شرایط آب و هوایی |
دومین منبع بزرگ |
|
سهم کل تجدیدپذیرها |
۴۸ درصد از کل برق | – |
نزدیک به نیمی از برق اروپا |
|
سهم زغال سنگ |
۹.۲ درصد | کاهش تاریخی |
حداقل تاریخی |
|
هزینه واردات گاز بخش برق |
۳۲ میلیارد یورو | ۱۶ درصد افزایش |
چالش اصلی |
تعداد کشورهای پیشرو چقدر است؟
- ۱۴ کشور از ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا: باد و خورشید > کل سوختهای فسیلی
- ۱۹ کشور: سهم زغالسنگ کمتر از ۵ درصد
- ۵ کشور: سهم خورشید بیش از ۲۰ درصد برق (مجارستان، قبرس، یونان، اسپانیا و هلند)
بیشتر بخوانید: سرانه مصرف انرژی ایرانیها ۲ برابر جهان
تحول تاریخی: باد و خورشید از فسیلیها پیشی گرفتند
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ چه تحول و چالشی را شامل میشود؟ بیایید نگاهی به تحول در زمینه تامین انرژی از باد و خورشید بیندازیم:
|
مقایسه روند ۵ ساله |
|||
|
سال |
سهم باد و خورشید (درصد) | سهم سوخت فسیلی (درصد) |
اختلاف |
|
۲۰۲۰ |
۲۰ | ۳۷ |
۱۷- واحد درصد |
|
۲۰۲۱ |
۲۲ | ۳۵ |
۱۳- واحد درصد |
|
۲۰۲۲ |
۲۵ | ۳۳ |
۸- واحد درصد |
|
۲۰۲۳ |
۲۷ | ۳۱ |
۴- واحد درصد |
|
۲۰۲۴ |
۲۸ | ۳۰ |
۲- واحد درصد |
|
۲۰۲۵ |
۳۰ | ۲۹ |
۱+ واحد درصد |
کشورهای پیشتاز در تولید باد و خورشید
- دانمارک: بیش از ۶۰ درصد برق از باد و خورشید
- ایرلند: حدود ۵۰ درصد برق از باد
- آلمان: بزرگترین تولیدکننده خورشیدی اروپا
- اسپانیا: رهبر در انرژی خورشیدی متمرکز
- هلند: رشد انفجاری نیروگاههای بادی ساحلی
انفجار انرژی خورشیدی: رشد ۲۰ درصدی برای چهارمین سال متوالی
۱- آمار خورشید در سال ۲۰۲۵
- تولید کل: ۳۶۹ تراواتساعت
- رشد سالانه: ۲۰+ درصد (برای چهارمین سال پیاپی)
- سهم از کل برق اروپا: ۱۳ درصد
کشورهای برتر در انرژی خورشیدی
|
کشور |
سهم خورشید در برق (درصد) |
توضیحات |
|
مجارستان |
۲۳ |
پیشتاز اروپا |
|
قبرس |
۲۲ |
شرایط اقلیمی ایدهآل |
|
یونان |
۲۱ |
رشد سریع پس از بحران اقتصادی |
|
اسپانیا |
۲۰ |
بزرگترین نیروگاههای خورشیدی اروپا |
|
هلند |
۲۰ |
ترکیب موفق با کشاورزی |
دلایل رشد انفجاری خورشید
- کاهش هزینهها: ۸۰ درصد کاهش قیمت پنلها در دهه گذشته
- سیاستهای حمایتی: یارانهها و معافیتهای مالیاتی
- آگاهی عمومی: افزایش تقاضا برای انرژی پاک
- فناوری پیشرفته: راندمان بالاتر پنلهای جدید
- نگرانی امنیتی: پس از جنگ اوکراین و وابستگی به گاز روسیه
انرژی بادی: ستون دوم تحول انرژی اروپا
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ چه تحول و چالشی را شامل میشود؟ وضعیت باد در سال ۲۰۲۵ عبارتند از:
- سهم از کل برق: ۱۷ درصد
- تولید کل: حدود ۴۸۰ تراواتساعت
- تغییر نسبت به ۲۰۲۴: کاهش ۲ درصد (به دلیل شرایط کم باد)
رتبه در منابع انرژی: دوم پس از انرژی هستهای
انواع نیروگاههای بادی عبارتند از:
- بادی خشک: ۷۵ درصد ظرفیت نصب شده
- بادی فراساحلی: ۲۵ درصد ظرفیت نصبشده؛ سریعترین رشد
پروژههای کلان در دست اجرا
- پروژه Dogger Bank (بریتانیا): ۳.۶ گیگاوات؛ بزرگترین نیروگاه بادی جهان
- Hollandse Kust (هلند): ۱.۵ گیگاوات
- Baltic Sea (آلمان): چندین پروژه ۱+ گیگاواتی
چالشهای پیشرو: وابستگی به گاز و نوسانات قیمت
- رشد تولید برق گازی: ۸ درصد نسبت به ۲۰۲۴
- دلیل اصلی: کاهش ۱۲ درصدی تولید برقآبی به دلیل خشکسالی
- هزینه واردات گاز بخش برق: ۳۲ میلیارد یورو (+۱۶ درصد)
- تاثیر بر قیمت برق: افزایش قیمت عمدهفروشی در ۲۱ کشور
ریشههای وابستگی به گاز عبارتند از:
- جایگزینی زغال سنگ: گاز به عنوان سوخت گذار
- متناوب بودن تجدیدپذیرها: نیاز به منبع پایه
- کاهش برقآبی: تغییرات اقلیمی و خشکسالی
- فقدان ذخیرهسازی: محدودیت باتریهای در مقیاس شبکه
وابستگی به واردات گاز عبارتند از:
- منبع اصلی: گاز طبیعی مایع (LNG) آمریکا
- چالش امنیتی: جایگزینی وابستگی به روسیه با وابستگی به آمریکا
- تاثیر ژئوپلیتیک: کاهش قدرت چانهزنی اروپا
باتریها: راهحل کلیدی برای کاهش وابستگی به گاز
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ چه تحول و چالشی را شامل میشود؟ روند شتابان استقرار باتریها به شرح زیر است:
- رشد ظرفیت نصب شده: ۱۵۰ درصد در سال ۲۰۲۵
- پروژههای در دست احداث: دهها گیگاوات در سراسر اروپا
- کاربرد اصلی: ذخیرهسازی انرژی خورشیدی برای مصرف عصرگاهی
فواید گسترش باتریها عبارتند از:
- کاهش مصرف گاز: تامین پیک مصرف بدون نیروگاه گازی
- کاهش قیمت برق: جلوگیری از جهش قیمت در ساعات اوج
- پایداری شبکه: بهبود قابلیت اطمینان
- انعطافپذیری: تطبیق با تولید متناوب تجدیدپذیرها
پروژههای باتری در مقیاس بزرگ عبارتند از:
- بریتانیا: پروژه ۲ گیگاواتی در مانچستر
- آلمان: چندین پروژه ۵۰۰+ مگاواتی
- ایتالیا: ترکیب باتری با نیروگاههای خورشیدی
- اسپانیا: استفاده از باتریهای ثانویه خودروهای الکتریکی
زغالسنگ: افول ادامهدار یک غول انرژی
روند کاهش زغالسنگ به شرح زیر است:
- سهم در تولید برق ۲۰۲۵: ۹.۲ درصد (حداقل تاریخی)
- کاهش نسبت به ۲۰۱۵: بیش از ۵۰ درصد
- کشورهای باقیمانده: لهستان، چک، بلغارستان، رومانی
- تاریخ حذف برنامهریزی شده: اکثر کشورها تا ۲۰۳۰
دلایل افول زغالسنگ عبارتند از:
- قیمت کربن: سیستم معاملات انتشار اتحادیه اروپا (EU ETS)
- رقابت تجدیدپذیرها: هزینه کمتر تولید برق
- سیاستهای زیست محیطی: فشار برای کاهش آلایندگی
- نگرانی سلامت عمومی: آلودگی هوا و بیماریهای تنفسی
تاثیرات ژئوپلیتیک: امنیت انرژی در جهان چندقطبی
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ چه تحول و چالشی را شامل میشود؟ تحریم گاز روسیه، دلایل و چالشهای آن به شرح زیر است:
- تصمیم اتحادیه اروپا: ممنوعیت واردات گاز روسیه تا پایان ۲۰۲۷
- چالش اجرایی: وابستگی تاریخی کشورهای شرق اروپا
- راهکارهای جایگزین: LNG، خط لوله جدید، تجدیدپذیرها
وابستگی جدید به آمریکا به دلایل زیر است:
- افزایش واردات LNG آمریکایی: ۴۰ درصد رشد در سال ۲۰۲۵
- ریسک امنیتی: تکرار اشتباه وابستگی به یک منبع
- تاثیر بر روابط فرا آتلانتیکی: اهرم فشار جدید واشنگتن
راهبرد امنیت انرژی اروپا به شرح زیر است:
- تنوعبخشی منابع: کاهش تمرکز روی یک تامینکننده
- تولید داخلی: گسترش تجدیدپذیرهای بومی
- ذخیرهسازی استراتژیک: افزایش ظرفیت ذخیره گاز
- همکاری منطقهای: یکپارچگی بازار برق اروپا
توصیههای سیاستی برای تسریع گذار انرژی
۱- شتاببخشی به گسترش تجدیدپذیرها
- هدف جدید: ۴۵ درصد سهم تجدیدپذیرها تا ۲۰۳۰ (به جای ۴۰ درصد فعلی)
- تسهیل مجوزدهی: کاهش بوروکراسی برای پروژههای بادی و خورشیدی
- حمایت از تولید داخلی: ساخت پنلهای خورشیدی و توربینهای بادی در اروپا
۲- سرمایهگذاری در شبکههای هوشمند
- ارتقاء شبکه: تطبیق با تولید پراکنده تجدیدپذیرها
- اتصالهای بینکشوری: افزایش ظرفیت انتقال بین کشورها
- فناوریهای دیجیتال: مدیریت هوشمند بار و تولید
۳- گسترش سریع ذخیرهسازی انرژی
- هدف باتری: ۲۰۰ گیگاوات تا ۲۰۳۰
- حمایت مالی: یارانه و وامهای کمبهره
- تنوع فناوری: باتری، پمپ تاسیسات آبی و هوای فشرده
۴- مدیریت تقاضا و انعطافپذیری
- تعرفههای زمانبندی شده: تشویق مصرف در ساعات غیرپیک
- وسایل نقلیه الکتریکی: استفاده از باتری خودروها برای شبکه (V2G)
- صنایع انعطافپذیر: تنظیم مصرف بر اساس تولید تجدیدپذیرها
۵- کاهش وابستگی به گاز
- هدف گذار از گاز: کاهش ۳۰ درصدی تا ۲۰۳۰
- جایگزینی با پمپهای حرارتی: برای گرمایش ساختمانها
- هیدروژن سبز: برای صنایع سنگین و حملونقل
چشمانداز آینده: اهداف ۲۰۳۰ و ۲۰۵۰
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ چه تحول و چالشی را شامل میشود؟ مهمترین چشمانداز انرژی در اروپا شامل موارد زیر است:
۱- اهداف بلندپروازانه ۲۰۳۰
- سهم تجدیدپذیرها: ۶۰ درصد تولید برق
- کاهش انتشار بخش برق: ۶۵ درصد نسبت به ۱۹۹۰
- حذف زغال سنگ: در تمام کشورهای عضو
- کاهش وابستگی به گاز: ۳۰ درصد کمتر از سطح ۲۰۲۵
۲- مسیر به سوی ۲۰۵۰
- دستیابی به بیطرفی کربنی: خالص صفر انتشار
- سیستم برق ۱۰۰ درصد تجدیدپذیر: امکانپذیر از نظر فنی و اقتصادی
- صادرات تکنولوژی: رهبری جهانی در فناوریهای انرژی پاک
- الهامبخشی جهانی: مدل موفق گذار انرژی برای سایر مناطق
۳- چالشهای باقیمانده پیش رو
- عدالت اجتماعی: تضمین منصفانه بودن گذار برای همه
- حفاظت از طبیعت: تعادل بین توسعه تجدیدپذیرها و محیط زیست
- رقابت جهانی: حفظ مزیت رقابتی صنایع انرژیبر
- انعطافپذیری سیستم: تطبیق با تغییرات اقلیمی شدیدتر
دستاوردهای کلان ۲۰۲۵ در زمینه تامین انرژی تجدیدپذیر
- پیشینه تاریخی: باد و خورشید برای اولین بار از سوختهای فسیلی پیشی گرفتند
- رشد انفجاری خورشید: ۲۰ درصد رشد برای چهارمین سال متوالی
- افول ادامهدار زغالسنگ: به ۹.۲ درصد رسید (حداقل تاریخی)
- توزیع گسترده موفقیت: ۱۴ کشور از ۲۷ کشور عضو
چالشهای جدی پیش رو عبارتند از:
- وابستگی مداوم به گاز: افزایش ۸ درصدی تولید و ۱۶ درصدی هزینه واردات
- نوسانات قیمت: افزایش قیمت عمدهفروشی در ۲۱ کشور
- وابستگی جدید: جایگزینی گاز روسیه با LNG آمریکایی
- کمبود زیرساخت: شبکهها و ذخیرهسازی همگام با رشد تجدیدپذیرها نیست
راههای پیش رو برای اروپا عبارتند از:
- شتاببخشی به تجدیدپذیرها: با هدف ۴۵ درصد تا ۲۰۳۰
- سرمایهگذاری در ذخیرهسازی: گسترش باتریها در مقیاس شبکه
- ارتقاء شبکهها: ایجاد شبکههای هوشمند و انعطافپذیر
- کاهش تقاضای گاز: از طریق الکتریکی شدن گرمایش و صنعت
پیام دکتر بئاتریس پتروویچ؛ تحلیلگر ارشد انرژی
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ چه تحول و چالشی را شامل میشود؟ «این نقطه عطف نشان میدهد که اوضاع با چه سرعتی در حال تغییر در بخش برق اتحادیه اروپا است. باد و خورشید برای اولین بار در سال ۲۰۲۵ بیش از سوختهای فسیلی برق اتحادیه اروپا را تولید کردند و تقریبا یکسوم برق را تامین کردند. چالش بعدی ایجاد کاهش جدی در وابستگی اتحادیه اروپا به گاز وارداتی پرهزینه خواهد بود. با سرمایهگذاری در سراسر سیستم قدرت برای استفاده از پتانسیل باتریها، شبکهها و فناوریهای الکتریکی، اتحادیه اروپا میتواند از نیروی تجدیدپذیر خانگی برای تثبیت قیمتها و بیمه در برابر باجگیری انرژی استفاده کند».
مهمترین درس برای ایران و خاورمیانه
اروپا نشان داده که گذار انرژی ممکن است اما آسان نیست. برای ایران که پتانسیل عظیم خورشیدی و بادی دارد، وابستگی شدید به سوخت فسیلی را تجربه میکند، چالشهای آبی و محیط زیستی رو به افزایش است.
درسهای کلیدی اروپا برای ایران و خاورمیانه عبارتند از:
- شروع زودهنگام: حتی با وجود منابع فسیلی ارزان
- سیاستهای پایدار: نه صرفا یارانههای مقطعی
- توجه به ابعاد اجتماعی: گذار عادلانه برای همه
- یکپارچهنگری: توسعه همزمان تولید، شبکه و ذخیرهسازی
نتیجهگیری
گزارش برق اروپا ۲۰۲۶ چه تحول و چالشی را شامل میشود؟ سال ۲۰۲۵ برای اروپا سال پیروزی باد و خورشید بود، اما سال هشدار وابستگی به گاز نیز بود. تحول انرژی مانند دویدن در مسابقه دو امدادی است: هر پیروزی باید مبنایی برای مرحله بعدی باشد. اروپا نخستین چوب را با موفقیت گذرانده، اما مسیر طولانیتری در پیش دارد.
با این حال، گذار انرژی اروپا اگرچه الهامبخش است اما الگویی کامل نیست. وابستگی جدید به LNG آمریکایی نشان میدهد که جایگزینی یک وابستگی با وابستگی دیگر راه حل نیست. کلید موفقیت واقعی در استقلال انرژی از طریق تنوعبخشی و تولید داخلی است.
سوالات متداول
آیا پیشی گرفتن باد و خورشید از فسیلیها به معنی پایان وابستگی اروپا به گاز است؟
خیر، نه هنوز. اگرچه این یک نقطه عطف مهم است، اما اروپا همچنان به گاز برای مصارف تامین برق در ساعات اوج مصرف، جبران نوسانات تولید تجدیدپذیرها و گرمایش ساختمانها و صنایع زیر نیاز دارد. کاهش این وابستگی نیازمند سرمایهگذاری در باتریها، شبکهها و مدیریت تقاضا است.
چرا با وجود رشد تجدیدپذیرها، قیمت برق افزایش یافته است؟
- افزایش قیمت گاز: ۱۶ درصد رشد هزینه واردات گاز
- کاهش برقآبی: خشکسالی و کاهش ۱۲٪یی تولید
- تاخیر در زیرساختها: شبکهها و ذخیرهسازی همگام با رشد تجدیدپذیرها نیست
- تقاضای رو به رشد: الکتریکی شدن حملونقل و گرمایش
کدام کشورهای اروپایی بیشترین پیشرفت را داشتهاند؟
- دانمارک: پیشتاز در باد (۶۰+ درصد برق)
- مجارستان: پیشتاز در خورشید (۲۳ درصد برق)
- آلمان: بزرگترین ظرفیت نصبشده تجدیدپذیرها
- اسپانیا: رهبر در ادغام تجدیدپذیرها در شبکه
تاثیر جنگ اوکراین بر گذار انرژی اروپا چه بوده است؟
روندها به شکل زیر است:
- نقطه مثبت: تسریع استقرار تجدیدپذیرها برای کاهش وابستگی به روسیه
- نقطه منفی: افزایش موقت استفاده از زغال سنگ در کوتاهمدت
- چالش: جایگزینی گاز روسیه با LNG آمریکایی (وابستگی جدید)
آیا اروپا میتواند تا ۲۰۳۵ به برق ۱۰۰ درصد تجدیدپذیر برسد؟
از نظر فنی بله، اما نیازمند سه برابر شدن سرعت گسترش باد و خورشید، سرمایهگذاری ۵۰۰ میلیارد یورویی در شبکهها، گسترش سریع ذخیرهسازی و مدیریت تقاضا و هماهنگی بیسابقه بین کشورهای عضو است.
وضعیت انرژی هستهای در این تحول چگونه است؟
سهم فعلی: حدود ۲۲ درصد برق اروپا
- کشورهای متکی: فرانسه (۷۰ درصد)، بلژیک، سوئد، فنلاند
- چشمانداز: تقسیم شده-برخی کشورها در حال گسترش و برخی در حال حذف
- نقش آینده: احتمالا به عنوان منبع پایه کمکربن باقی میماند
ارسال دیدگاه